25 Eylül referandumu yazısını arkadaşına e-posta gönder

Adınız : Kimden : Kime :
Mesajınız :

25 Eylül referandumu21 Eylül 2017, Perşembe

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi bağımsızlık referandumu için 25 Eylül’de karar kıldı. Oylamanın özerk Kürt bölgesinin üç vilayeti olan Erbil, Duhok ve Süleymaniye’nin yanı sıra, Kerkük, Hanekin, Sincar ve Mahmur da bulunuyor. Ayrıca IKBY' de yapılacak olan bağımsızlık referandumu için oy pusulalarını Kürtçe, Arapça, Süryanice ve Türkçe olarak 4 dilde hazırladı. Barzani geçmişte birçok kez de referandum çağrısı yapmıştı. Ocak 2005’te Irak genel seçimleriyle eşzamanlı olarak, bağlayıcı olmayan bir gayrı resmi bağımsızlık referandumu düzenlenmişti. Oylamada bağımsızlık için 98.8 oranında ‘evet’ oyu çıkmıştı. Aslında De Facto olarak, neredeyse bağımsızlığa sahip olsalar da adının konulduğu bir Bağımsız Kürdistan Devleti arzusu var IKBY’da. 25 Eylül’de gerçekleşecek referandum için Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ve Goran hareketi, sürecin parlamento üzerinden yürütülmesi gerektiği yönünde çıkış yaptı. Goran, KDP liderliğindeki referandum komitesine dahi katılmadı. Bölge parlamentosunun iki yıldır toplanmaması ve ekonomik kriz nedeniyle, referandumun şu an için IKBY’nin önceliği olmadığını savunuyorlar. Ayrıca Iraklı Kürtler 6 Kasım'da da başkanlık ve parlamento seçimleri için sandık başına gidecek.

Türkiye açısından bu referandumun en önemli noktası kuşkusuz Kerkük meselesi, Kerkük'ün çevresindeki köylerle birlikte nüfusu 1,4 milyon. Kent merkezinde ise 900 bin kişi yaşıyor. Kentte Türkmen, Arap ve Kürt nüfus birlikte yaşıyor. Ancak Kürtler, kentin bir Kürt şehri olduğunu öne sürüyor. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı (IKBY) Mesut Barzani, Kerkük’ü, "Kürtlerin Kudüs’ü" olarak tanımlıyor.

IŞİD Musul'a saldırınca, Irak merkezi hükümetine bağlı ordu savaşmadan şehri terk etti. Bu gelişme üzerine Kerkük'te güvenlik, Mesut Barzani yönetimdeki Kürdistan Demokrat Partisi ile (KDP) Celal Talabani yönetimdeki Kürdistan Yurtseverler Birliği’ne (KYB) bağlı asayiş güçleri tarafından sağlanmaya başladı. Kentin merkezinde olmasa da, çevresinde ve yakınlarında olan başka bir silahlı grup Iraklı Şii milislerden oluşan Haşdi Şabi güçleri. Bölgede Türkmenler ve Araplar’ın kendilerini korumak için, kentin çevresine yerlermiş olan Haşdi Şabi’ ye de dönebilecekleri konuşuluyor. Bütün bunlar ise, kenti uzun vadeli ve daha derin yeni krizlere ve çatışmalara sürükleyebilir. Irak genelinde sayıları 130 bini bulan bu milis güçler, zayıf Irak ordusunun oluşturduğu boşluğu doldursa da IŞİD’in çıkarıldığı bölgelerde Sünnilere yönelik katliamlar, zorla göç ettirmeler gibi suçlarla gündeme geliyor. Haşdi Şabi milisleri İranlı komutanlar tarafından eğitiliyor. İran, bu milisler üzerinden Irak üzerinde kontrol sağlıyor.

 

Türkiye için hayati öneme sahip bir diğer nokta ise, Kerkük - Ceyhan petrol boru hattı.1977’de ilk akışın gerçekleştiği ve yıllık taşıma kapasitesi toplam 70,9 milyon ton olan boru hattı, Irak petrolünü Türkiye’ye taşıyor, Kerkük’ün petrol rezervleri 8,7 milyar varil. Türkiye’nin bir günlük ham petrol ihtiyacı ise, günlük 700 bin varil. Irak petrolünün mevcut üretiminin yüzde 40’ı Kerkük’te gerçekleşiyor. Ülkenin kanıtlanmış petrol rezervlerinin yüzde 6’sı da Kerkük’te. Ülkenin mevcut sahalarından elde edilen petrol gelirlerinin anayasaya göre paylaşılması öngörülürken, Kürt yönetiminin yine anayasadaki bir boşluktan faydalanarak 2013’ten bu yana yeni petrol sahaları açıp petrolü Türkiye üzerinden tek taraflı olarak satıyor.

İran’ın referandum yaklaşımı ise daha çok ekonomik boyutta olduğu görülüyor. İran’ın Kürt bölgesiyle ilişkilerini daha da sağlamlaştırma isteğinde olduğunu, bu nedenle Kürt kökenli bir kişiyi İran Petrol Bakanı olarak atayacaklarını söyleyen kaynaklar, İran’ın ayrıca Erbil’de bir ticaret temsilciliği açacağını ve Kürtlerin de Tahran’da ticari temsilciliklerinin bulunacağını vurguladı. Kürt bölgesindeki en etkin ekonomik güç olarak Türkiye’nin yerine geçme planları tutarsa Tahran’ın bunun bölgedeki tüm stratejik dengeleri Türkiye aleyhine değiştirebileceği ortada.

Daha önce de Ortadoğu'da bağımsız bir Kürt devletinin kurulmasına destek veren aktörlerden biride İsrail. Ayelet Şaked(İsrail Adalet Bakanı) ABD'nin, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) 25 Eylül'de yapılacak bağımsızlık referandumunu desteklemesi gerektiğini söyledi. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da, ABD'li Kongre üyeleriyle daha önce gerçekleştirdiği görüşmelerde, Kürtlerin devlet sahibi olması gerektiğini ifade etmişti.

A.B.D ise bağımsız bir Kürt devletine destek vermekle birlikte zamanı konusunda tepkili, ABD Dışişleri Bakanlığı Yakın Doğu İlişkilerinden Sorumlu Müsteşar Vekili David Satterfield, Suriye'de yaşanan gelişmelere ilişkin, "Rejim ve rejimin destekçileri sadece haritaya ve sahadaki durumlarının rengine göre zafer ilan edemez." Satterfield, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin (IKBY) "bağımsızlık referandumu" kararı hakkında ise "Şimdi bu referandumun zamanı değil ve bu konuda uluslararası bir uzlaşı var." yorumunu yaptı.

 

SORU, GÖRÜŞ ve ÖNERİLERİNİZ İÇİN

recepilgar1@gmail.com