Halide Edip Adıvar’ın Biyografisinde eksik var! yazısını arkadaşına e-posta gönder

Adınız : Kimden : Kime :
Mesajınız :

Halide Edip Adıvar’ın Biyografisinde eksik var!22 Nisan 2018, Pazar

1893-94 öğretim döneminde girdiği Kolejden bir yıl okuması ardından,  1899’da ikinci kez verildi, 1901'de Adapazarı’nda Harris Hall’dan mezun İlk Türk kızı unvanı ile Koleji bitirdi

ıÜü-Halide Edip Adıvar, Türk romancı. 1884 yılında İstanbul'da doğdu. İngiliz terbiyesiyle yetişmesini isteyen babası onu Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde okuttu. Halide Edip’in 1901’de mezun olduğu Üsküdar Amerikan Kız Lisesi, 1876 yılında Amerikan Board Heyeti (bugünkü adıyla United Church Board for World Ministries) tarafından İzmit Bahçecik’te kuruldu.  Okul daha sonra 1894 yılında Adapazarı’na taşındı ve Sakarya Mahallesinde bulunan Harris Hall isimli binasında Birinci Dünya Savaşı’nın başladığı 1914 yılına kadar eğitim verdi.  Okulun, 1894-1912 yılları arasında Adapazarı Harris Hall’da faaliyette bulunması, Halide Edip Adıvar’ın bu okulu bitirdiği 1901 yılı ile de örtüşmekte ve bu örtüşme Ünlü Romancı Halide Edip Adıvar’ın Kolej hayatının Adapazarında geçtiğini ortaya çıkartmaktadır.

Kimdir, Halide Edip…Tanıyalım

Türk Edebiyatı’nın bu unutulmaz yazarının hemen-hemen her kaynakta verilen biyorafik bilgilerinde bir eksiği var, biz Sakaryalılar adına. Biyografisinde önemli bir eksik ve bulunması gereken ayrıntı. Halide Edip,1884 yılında İstanbul'da doğdu. İngiliz terbiyesiyle yetişmesini isteyen babası onu Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde okuttu. Orada Rıza Tevfik'den (Bölükbaşı) Fransız edebiyatı dersleri aldı ve Doğu'nun mistik edebiyatını dinledi.Koleji 1901'de bitirdi. 31 Mart Ayaklanması'nda bir süre için Mısır'a kaçmak zorunda kaldı. 1909'dan sonra eğitim alanında görev alarak öğretmenlik, müfettişlik yaptı. Balkan Savaşı yıllarında hastanelerde çalıştı. 1919'da Sultanahmet Meydanı'nda, İzmir'in işgalini protesto mitinginde yaptığı etkili konuşma ünlüdür. 1920'de Anadolu'ya kaçarak Kurtuluş Savaşı'na katıldı. Kendisine önce onbaşı, sonra da üstçavuş rütbesi verildi. Savaşı izleyen yıllarda Cumhuriyet Halk Fırkası ve Atatürk ile siyasal görüş ayrılığına düştü. 1917'de evlenmiş olduğu ikinci kocası Adnan Adıvar ile birlikte Türkiye'den ayrıldı. 1939'a kadar dış ülkelerde yaşadı. O yıllarda konferanslar vermek üzere Amerika'ya ve  Gandi tarafından Hindistan'a çağrıldı. 1939'da İstanbul'a dönen Adıvar 1940'ta İstanbul Üniversitesi'nde İngiliz Filolojisi Kürsüsü başkanı oldu, 1950'de Demokrat Parti listesinden bağımsız milletvekili seçildi. 1954'te istifa ederek evine çekildi ve 1964'te öldü.

Halide Edip Adıvar’ın Kolej hayatı

Buraya kadar yazılanlar hemen-hemen her kaynakta verilen biyorafik bilgiler. Ancak, bu biyografinin bir eksiği var, biz Sakaryalılar adına. Halide Edip’in 1901’de mezun olduğu Üsküdar Amerikan Kız Lisesi, 1876 yılında Amerikan Board Heyeti (bugünkü adıyla United Church Board for World Ministries) tarafından İzmit Bahçecik’te kuruldu. Okul daha sonra 1894 yılında Adapazarı’na taşındı ve Sakarya Mahallesinde bulunan Harris Hall isimli binasında Birinci Dünya Savaşı’nın başladığı  1914 yılına kadar eğitim verdi. Okul, Adapazarından 1914 yılında İstanbul Arnavutköy’e taşındı. Amerikalılar binayı, 1914-1915 yıllarında Ermeni yetimhanesi olarak kullandı. Bina, 1915-1918 arasında ise Türk ordusu tarafından karargah olarak kullanıldı.Okul, Bağlarbaşı’ndaki şimdiki binasına 1920’lerin başında taşındı.  Okulun, 1894-1912 yılları arasında Adapazarı Harris Hall’da faaliyette bulunması, Halide Edip Adıvar’ın bu okulu bitirdiği 1901 yılı ile de örtüşmekte ve bu örtüşme Ünlü Romancı Halide Edip Adıvar’ın Kolej hayatının Adapazarında geçtiğini ortaya çıkartmaktadır.

American College for Girls at Constantinople

Harris Hall, yani Bahçecik Amerikan Koleji. Bu konuda kısa bir bilgi verelim isterim. Laura Farnham ve Leila Persons adlı iki Amerikalı genç bayan, 1870 yılında American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM) İstanbul’da kız öğrencilerin devam edebileceği bir okul açma konusunda ikna ederler. Böylece ilk kız okulu 1871 yılında Gedikpaşa’da bir evde kurulur. 1872 yılına gelindiğinde Üsküdar Selamsız’da Ermeni Mahallesi denen mevkide Vakıf Sokağı nihayetinde eski tramvay deposu ile Beyleroğlu tiyatrosunun arkasında, Marko’nun bahçesinin yanında 58.000 dolara okul için bir arsa satın alındı. 1873 yılında kampüs yapılana kadar yine Üsküdar’da geçici bir yere taşınıldı. Üsküdar’ın seçilmesinin nedeni o dönemde güçlü bir Ermeni cemaatine sahip olmasıdır. 1876 yılında High School/Üsküdar Kız Rüştiyesi adı altında yeni yerinde açıldı. Okul ilk zamanlar Rüştiye(ortaokul) iken 1890 tarihinde kolej statüsünü alarak American College for Girls at Constantinople adını aldı.

Halide Edib, diploma alan ilk Müslüman kadın

İlk başlarda okula Müslümanların gitmesi yasaksa da gizli bir şekilde okula devam eden bu öğrencilerden ilk diplomayı alan Gülistan İsmet’tir. Gülistan diplomasını diğer arkadaşları ile beraber kürsüde değil peçeli olarak annesi yanında oturur iken alır. Halide Edib ise bu Kolej olduktan sonra 1901 mezun olan ilk Müslüman Türk kızıdır. Halide’nin babası Edip Bey II. Abdülhamid ’in sarayında başkâtiptir. Edip bey kızını bu okula gönderebilmek için İcadiyye tepesi civarındaki Aziziye (Kel Hasan) tiyatrosunun karşısındaki eve taşınır. Annesi Fatma Berifem Hanım’dı. Evde özel dersler alarak ilköğrenimini tamamlaya Halide Edib, yedi yaşındayken yaşını büyüterek girdiği Robert Lisesi’nden kısa bir süre sonra padişahın “Hıristiyan okullarında Müslüman öğrencilerin okuyamayacağı” emri ile ayrılmak zorunda kalır. Yeniden evde özel ders görmeye başlar. İngilizce öğrenirken çevirdiği Jacob Abbott’un “Ana” adlı eseri 1897’de basılır. Bu çeviriyi yaptığı için 1899 yılında II. Abdülhamit tarafından Şefkat Nişanı ile ödüllendirilir. Daha sonra okula geri dönerek İngilizce ve Fransızca öğrenmeye başlayan Halide Edib, Robert Lisesi’nden diploma alan ilk Müslüman kadın olur.

31 Mart’ta öldürülme endişesi ile Mısır’a

1908 yılı yazarın hayatında dönüm noktası olur. Bu yıl yazmaya başladığı kadın haklarıyla ilgili yazılar gazetelerde yayımlanan Halide Edib’in ilk yazısı Tevfik Fikret’in çıkardığı Tanin’de yer alır. İlk yazılarında Halide Salih ismini kullanan yazarın muhafazakâr çevrelerden tepki çekmesi uzun sürmez. 31 Mart Ayaklanması sırasında öldürülme endişesiyle, iki oğlunu da yanına alarak, kısa süreliğine Mısır’a gider. Oradan İngiltere’ye geçerek, kadın hakları konusundaki yazıları nedeniyle kendisini tanıyan İngiliz gazeteci Isabelle Fry’ın evinde konuk olur. İngiltere’ye gidişi o dönemde kadın-erkek eşitliği konusunda sürüp giden tartışmalara tanık olmasına ve Bertrand Russell gibi önemli fikir adamlarıyla tanışmasına vesile olur. 1909’da İstanbul’a geri dönen Halide Edib, siyasi içerikli yazıların yanında edebi yazılar da yayımlamaya başlar. “Heyyula” ve “Raik’in Annesi” adlı romanları basılırken aynı anda kız öğretmen okullarında öğretmenlik ile vakıf okullarında müfettişlik görevlerinde bulunur. Burada edindiği tecrübelerle, İstanbul’un eski ve arka mahallelerini tanıması sayesinde “Sinekli Bakkal” adlı ünlü romanı ortaya çıkar. Eşi Salih Zeki Bey’den 1910 yılında boşandıktan sonra yazılarında Halide Salih yerine Halide Edib adını kullanmaya başlayan yazar, aynı yıl feminist yaklaşımlı romanı “Seviyye Talip” yayımlanınca birçok eleştiriye maruz kalır.

Okulun kız bölümü Adapazarı’nda

Ermeniler 18.yüzyıldaki Celali Ayaklanmaları nedeniyle Sivas'taki Bardizag köyünden, İzmit’e gelmişler ve köylerini gene eski adıyla kurup yerleşmişlerdi. İzmit Bahçeçik (Bardizag) tarihinde en dikkat çekici nokta ise Amerikalı misyonerler tarafından1860 yılında kurulan Bitinya mektebidir. 1860 yılında Bahçecik'te 670 kız ve erkek öğrenci öğrenim görmekteydi ve çoğunluk ermeniydi.. Bitinya Mektebinin başında Kanadalı bir misyoner olan papaz ve eşi vardı. İkisi de Ermeniceyi çok iyi biliyorlardı. Bitinya Lisesi'nin mezunlarının çoğu Robert Koleji'nde yükseköğrenim görerek din adamlığı, gazetecilik, yatırımcılık ve doktorluk gibi mesleklere yöneliyordu. Bu lisenin kız bölümü önce Adapazarı’na taşındı. Okul 1879 yılında modern eğitimli Amerikan Yüksek Okuluna (The Program High School) dönüşmüştü.

Biyografideki „Adapazarı Eksikliği“…

Böyle bir ayrıntının Türk Basınında ilk kez tarafımdan tespit edilmiş,yazılmış ve yayınlanmış olmasıda Ünlü romancının anısına ayrı bir anma sebebi olmaktadır.  Bu detayın, Halide Edip Adıvar’ın biyografisinin bulunduğu kaynaklarda “ Halide Edip Adıvar, Türk romancı.1884 yılında İstanbul'da doğdu.İngiliz terbiyesiyle yetişmesini isteyen babası onu Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nde okuttu. Orada Rıza Tevfik'den (Bölükbaşı) Fransız edebiyatı dersleri aldı ve Doğu'nun mistik edebiyatını dinledi.  1893-94 öğretim döneminde girdiği Kolejden bir yıl okuması ardından, 1899’da ikinci kez verildi, 1901'de Adapazarında Harris Hall’dan mezun ilk Türk kızı unvanını alarak Koleji bitirdi.... » şeklinde belirtilmesi sanırım yazara ait biyografinin bu şekli birincil ölçüde tarihin, ikincil ölçüde de yerel tarihin doğruluğunu sağlayacaktır.