Türk Ocakları
Türk Ocakları
Türk Milliyetçiliği hareketinde Türk Ocakları'nın önemli bir yeri vardır. Türk Ocağı'nın kuruluş çalışmaları, Askeri Tıbbıye Mektebi öğrencileri tarafından başlatılmıştır. Fikir adamlarından Yusuf Akçura, konuyla ilgili bilgi verirken, "1911 ilkbaharında, Askeri Tıbbıye Mektebi öğrencilerinden bir grubun Türk Milliyetçiliği konusundaki görüşlerini belirledikten sonra 11 Mayıs 1911 tarihli mektuplarıyla devrin önde gelen fikir adamlarına başvurduklarını" ifade etmektedir. Askeri Tıbbıye Mektebi'nde eğitim gören 190 öğrenci adına yapılan açıklamada, "Türk kavminin hayât-ı inkıraz" yaşadığı belirtilerek "Donanma Cemiyeti" kadar geniş bir dernek kurulması gerekliliği vurgulanmaktadır.
Türk Ocakları hakkında birçok kitap kaleme alınmışsa da, biz bu konuda Füsun Üstel'in kaleme aldığı "İmparatorluktan Ulus-Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları 1912-1931" adlı eseri daha tafsilatlı görüyoruz. İletişim Yayınları tarafından 1997 yılında neşredilen 422 sahifelik bu eser dört bölüm ve Ekler halinde hazırlanırken okuyucuya önemli bilgiler veriyor.
Fusun Önel'in eseri sunuş ve önsöz ile başlarken birinci bölümde, Türk Ocağı'ndan önce kurulan Türk Derneği ve Türk Yurdu Cemiyeti'nden bahsediliyor. İkinci bölüm de "İkinci Meşrutiyet Döneminde Türk Ocağı anlatılırken, kuruluş, Türk Ocağı ve Siyasi Partiler, 1918 Kongresi, Köycüler Cemiyeti" gibi ara başlıklar yer alıyor. Kitabın üçüncü bölümünde Türk Ocakları'nın Yeniden Örgütlenmesi, Türk Ocakları'nın Birinci Umumi Kongresi (1924), Türk Ocağı Yasası, Türk Ocakları İkinci ve Üçüncü, Dördüncü Beşinci kurultayları gibi ara başlıklar bulunuyor. Kitabın Dördüncü Bölümünde ise "Türk Ocakları'nın Kapatılması, Türk Ocaklarının Olağanüstü Kurultayı (1931), C.H.F. Üçüncü Kongresi'nde Türk Ocaklarının Feshine İlişkin Karar Sureti" gibi birçok ara başlık yer alıyor.
Füsun Önel, zaten kitabın önsözünde, "Cumhuriyet döneminde ikinci kez örgütlenerek faaliyete geçen Türk Ocakları'nı incelerken özellikle kurultay dönemlerine ağırlık verildiğini" belirtiyor. Söz konusu dönemde Türk Ocakları'nın kitle eğitimini hedef alan düzenli ve birbirine benzer faaliyetler yaptığını anlatan Üstel, "Bunun dışında temel değişikliklere yol açan önemli kararların kurultaylarda alınmasının yanı sıra Cumhuriyet Halk Fırkası iktidarıyla uyumlu bir biçimde hareket etmesi nedeniyle ancak kurultay dönemlerinde basın tarafından gündeme getirildiğini, bu dönemlerin dışında ise genellikle ocakların sürdürdüğü çeşitli faaliyetlere halkın katılımını sağlamak için yapılan duyurularla yetinildiğini" belirtiyor.
Füsun Üstel'in kaleme aldığı "İmparatorluktan Ulus-Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları 1912-1931" adlı eserde, Türk Ocakları'nın ileri gelenleri hakkında da biyografik bilgi veriliyor. Sayfalar arasında, "Türk Yurdu, Yeni Mecmua, Türk Derneği, Halka Doğru" gibi yayın organlarından bahsediliyor. Kitabın sonunda ise, kitabın hazırlanılışında faydalanılan zengin bir kaynakça okuyucuya sunuluyor.