Bursa'da mübadele
Mübadele, Kurtuluş Savaşı sonucunda Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan ikili anlaşma gereğince, Türkiye'deki Hıristiyanların Yunanistan'a göçmesi, Yunanistan'daki Müslümanların da Türkiye'ye göçmelerini esas almaktadır.
Raif Kaplanoğlu'nun kaleme aldığı "Bursa'da Mübadele / 1923-1930 Yunanistan Göçmenleri" adlı eseri, mübadele döneminde insanların karşılaştığı zorlukları anlatıyor. Osmanlı Devleti, imparatorluktan ulusal devlete doğru giderken bu toplu ve zorunlu göçleri çok yoğun olarak yaşadı. Kaplanoğlu, eserinde, "Yüzlerce yıl başka topraklarda yaşayan insanların Türkiye'ye gelişi ve geldikten sonra karşılaştıkları" sorunları incelerken bu çalışmada "Türkiye'yi derinden sarsan bu Mübadele Göçmenleri konusunun sadece Bursa bölgesine olan etkilerini irdelemeye çalıştıklarını" belirtiyor. Bu çalışmayı yaparken 47 köye giderek kaynak kişiler üzerinde canlı tarih çalışması yaptıklarını anlatan Kaplanoğlu, buna gerekçe olarak şunu gösteriyor: "Çünkü mübadele olayını yaşamış göçmenler daha değişik bir ifade ile kaynak kişiler gittikçe azalmaktadır."
Türk-Yunan ahali değişimi konusu, yaygın deyimi ile ‘mübadele' hakkında "dünyada gerçekleşen en dramatik toplumsal olgulardan biri" ifadesini kullanan Kaplanoğlu, böyle bir önemli konunun ülkemizde neredeyse hiç araştırılmadığını belirtiyor. Kaplanoğlu, İzmir'de mübadele konusunu araştıran Kemal Arı'nın dışında Nesim Şeker'in "Türk Yunan Nüfus Mübadelesi Antlaşması Sonucu Bursa'ya Gelen Göçmenlerin Kentin Sosyal Yapısı Üzerindeki Etkileri (1923-1935" adlı yüksek lisans tezini bu konuda az da olsa yapılan çalışmalara örnek gösteriyor.
Kaplanoğlu'nun "Bursa'da Mübadele / 1923-1930 Yunanistan Göçmenleri" adlı eseri, Mart 1999'da Avrasya Etnoğrafya Vakfı Yayınları tarafından yayımlanırken, "Giriş, Mübadele Öncesi Koşullar, Mübadele Süreci ve Mübadele Sonrası Bursa" olmak üzere dört bölümden oluşuyor. Her bölüm dikkat çekici başlıklar altında incelenirken dip notlar da verilen bilgiler de eserin kıymetini daha da artırıyor. Eserde Rumların haricinde Ermeniler hakkında da kapsamlı bilgi yer alıyor. "Bursa'dan Göç Eden Rum ve Ermeniler, Rum ve Ermenilerin Bölge Ekonomisine Katkıları, Türklerin Rum ve Ermenilerle İlişkileri" gibi başlıklar buna örnek gösterilebilir.
Kaplanoğlu, eserinde, Mübadele Sonrası Bursa'yı, "Göçmenlerin Bursa'da İskan Edildikleri Bölgeler, İskan Sorunlarına Karşı Devletin Aldığı Önlemler, Göçmenlere Yardım, Göçmenlerin Yerleştirilmesinde Uygulanan Yöntemler, Göçmenlerin İskanında Ortaya Çıkan Sorunlar, Göçmenlerin Bursa'ya Katkısı, Göçmenlerim Kültürel Sorunları" gibi ara başlıklar altında inceliyor. Ayrıca, Bursa'daki göçmen köylerinin monografisi veriliyor.
Mübadele göçmenlerinin geldikleri kasabalardan Langaza/Langada, Drama, Vodina/Edessa, Girit, Serez, Yanya, Kılkış, Florina, Kozana, Kareferye ve Kaylar, Kavala, Sarışaban, Preveze, Yenicevardar örnek olarak gösterilirken bu kasabaların coğrafi, ekonomik ve etnik durumu hakkında da geniş malumat verildiği görülüyor.
Eserde örnek olarak Kavala hakkında şu bilgi veriliyor: "Drama, Serez ve Sarışaban kazalarının iskelesidir. Bu bölgede de yoğun şekilde Türk yaşamaktadır. Kavala'dan gelen göçmenler Mudanya ve Görükle'de iskan edilmiştir. Kavala'dan Bursa'ya gelen göçmenlerin büyük bölümü, bu kasabanın hemen yanında bulunan Küçük Kavala köyündendir."