Hayrullah Þanzumi

Adab-ý muaþerette zuhurat

Tam ondört asýr oldu Hazreti Kuran'ýn biz ziyruhu þereflendirdiði gerek Ýslam âleminde ve gerekse sadece bilimsellik zaviyesinde müsteþrikler maharetiyle on binlerce tercüme, terceme ve de tefsir çalýþmalarý yapýldý. Ama ne yazýk ki bazý ayetler gayet güzel bir þekilde ve de maksadýna maksut zaviyesinden gayet güzel tefhimata vesile olunduðu halde, bazý ayetlerin adeta anlaþýlmamasý için sadece ve sadece zahiri anlamlar ön planda tutularak Batýni tezyinat hep göz ardý edilmiþtir. Buna en bariz misal de "eþeðin sesi ne çirkindir" ayetinin mealidir. Hakikaten bu ayeti kerime þekil, gramer, ifade bakýmýndan baþka bir anlam yüklenmekten uzak da olsa eþeði yaratan yüce kudretin yarattýðý bir hayvan için bu ifadeleri kullanmasýný da herhangi bir aðýrlýk yüklemenin hele, hele biz ziyruh açýsýndan anlaþýlabilirliðinin beyin jimnastiðine malzeme yapýldýðýna hiç ama hiç tesadüf etmedim.
Þüphesiz ki eþek denilen mahluk bir vakadýr. Belirli özellikleriyle beraber ön plana çýkan en ehemmiyetli özelliðinin çok yüksek sesle tiz rast makamýyla þartlar oluþtukça anýrtýyla kendisini ifade etmesi hadisesidir. Bu reel duruma ne onu yaratan, ne de biz mahlukat ilk defa müþahede etmemekteyiz. Filhakika eþek eþekliðine binaen yaratýldýðý günden kýyamete kadar hep anýrmaya devam edecektir. Yüce kudretin bunu tenkide ne tenezzülü ne de yeltentiye zarureti hasýl deðildir. Gerçi diðer makalelerimde eþeðin anýrmasýnýn seks ihtiyacý, açlýk, cin peri görme gibi saiklerden dolayý husule geldiðini ve bu anýrma hadisatýnýn deðil de zaruri ve de beþeri ihtiyaçlar çaðrýþtýrdýðýndan ötürü nahoþ addedildiðini addetmiþtik ama esas sebebin gözden kaçýrýldýðýný muhakematým neticesinde tespit ettiðim perspektifin sesini yükseltmenin, baðýrmanýn, çaðýrmanýn hülasa ses kirliliði yapmanýn altýnýn çizilerek metafor kullanmanýn öyle filozof Beydaba ve Lafonten'le mukayyet olmayýp bu usturubun esas orijininin yüce kudret sahibi Yüce Çalaba ait olduðunu ve bütün ilahi dinlerde mutlaka istiare yani bugünkü ifadeyle de metafor tabir olunan malzeme olarak eþek istimal olunmuþ.
Keza Kuran-ý Kerimi þöyle bir baþtan aþaðý gözünüzün önünden geçirecek olursanýz; Bakara (Ýnek), Nahl (Bal), Ankebut (Örümcek), Neml (Karýnca) gibi misallerle baþtan aþaðý doludur. Bu meyanda yer, gök, daðlar, meyveler, hayvanlar, bitkiler ana malzemeyi oluþturmaktadýr. Bundan maksat biz, zalim ve de cahil tabir olunan insanlarýn anlamalarý, anlayýþlarý muhatap alýnmýþtýr.
Binaenaleyh Kuran-ý Kerimdeki eþeðin sesinin çirkinliði eþeðe taan olmayýp biz insanlara ikaz mahiyetindedir. Çünkü bugüne kadar hiçbir hayvana ne peygamber gönderilmiþ, ne de kitap vahyedilmiþtir. Çünkü hayvanlar akýldan gayri musallah olmalarý sadedinden ceza-i ehliyetleri olmadýðý gibi sorumluluklarý da vaki deðildir. Öyleyse söz konusu ayet eþeðe falan vahyedilmemiþtir. Bütün ayetler biz insan ve de cinlerenazil olmuþtur. Keza Cin Suresi de tesadüfi deðildir. Peki ya Allah bizlere doðrudan sesinizi anormal þekilde yükseltmeyin diyemez miydi? Filhakika diðer ayet ve de hadisatta söz konusu tavsiyeler yok deðildir. Ama ilgili ayetin esas hikmeti; eþek sadece metafor olarak kullanýlýp bizlerin de çok kolay fehmedip bir daha unutmamamýz için eþek metafor (istiare) olarak istihdam edilmiþtir.
Eþeðin o dönemlerde çok yaygýn olarak bulunmasý, insanoðluyla hayatý iç içe olmasý ve gerekse hakikaten çok tesirli bir örnek olmasý hasebiyle Cenabý Zülcelal hazretleri biz kullarýna "Hey insanlar bakýnýz, zavallýlýk yapmayýn, yüksek sesle konuþup etrafýnýzý rahatsýz etmeyin. Böylece ses kirliliðine de mahal vermeyin" yorumu bugüne kadar yakalanamamýþ olup bu fakir tarafýndan bir zuhurat misali Zuhuratname'mize dercedilerek belki bu yanlýþtan dönülür ümidiyle; aksi takdirde Yüce Çalap haþa abesle iþtigal eylemez. Bütün ayetlerin kaçýnýlmaz muhataplarý biz kullar iken adeta ya görmemezlikten gelinerek, ya da iþinize gelmediði için iþin içinden sýyrýlmak maksadýyla manalarý sadece ve sadece Cenabý Hak ve de Hz. Peygamber dýþýnda bilinemeyen hurufu mukattalara bile anlamlar yükleyen onbinlerce müfessir nedense bu minval üzere bir dirayet göstermemeye adeta azmü cezmü kastettiler. Nasýl olsa eþeðin aðzý var dili yok; kendisini savunma kabiliyetine de sahip deðil nasýl olsa. Ýlgili ayetin zahiri manasý da belli; vurun zavallý eþeðin sesine. Yarýn ruzi mahþerde eþek sizi mahkeme-i kübraya sevk ederse ne olur haliniz þaþýrmam vesselam.